Teatr sənəti insan ömrünün ən mürəkkəb və ən məsuliyyətli sahələrindən biridir. Səhnəyə çıxan sənətkar hər dəfə öz taleyindən, duyğularından, dünyagörüşündən nələrisə obrazına qatır. Bəzən bir aktyorun ifasında canlanan obraz illər keçsə də tamaşaçı yaddaşından silinmir. Xüsusi olaraq qeyd etməliyəm ki, səhnə sənəti elə bir sənətdir ki, burada insan öz ömründən iz qoymadan böyük obraz yarada bilməz. Aktyor səhnəyə hər çıxanda yalnız bir qəhrəmanı canlandırmır, həm də öz həyat təcrübəsini, duyğularını, dünyaya baxışını həmin obrazın taleyinə qatır. Ona görə də bir aktyorun yaradıcılıq yolu, əslində, onun ömür yolunun səhnədəki davamıdır.
1959-cu il martın 6-da Qazax rayonunun, indiki Ağstafa rayonunun Köçəsgər kəndində dünyaya göz açan Saqif İskəndərov uşaqlıq və ilk gənclik illərini doğma el-obanın mühitində keçirib. 1975-ci ildə Köçəsgər kənd 1 nömrəli tam orta məktəbini bitirib. Sənətə olan marağı onu mədəniyyət sahəsinə gətirib və həyatının sonrakı istiqamətini müəyyənləşdirib. Bakı Mədəni-Maarif Texnikumunu fərqlənmə diplomu ilə başa vuran Saqif İskəndərov təhsilini Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində davam etdirib. Rejissorluq ixtisasına yiyələnməsi onun gələcək yaradıcılıq fəaliyyətinin mühüm təməlini qoyub. Peşəkar sənət yolunun ilk mühüm mərhələsi Tovuz rayon Xalq teatrı ilə bağlıdır. 1982–1988-ci illərdə burada rejissor kimi çalışan Saqif İskəndərov səhnə sənətinin sirlərini praktik fəaliyyətdə mənimsəyib. Rejissor kimi qazandığı təcrübə sonralar aktyor və teatr rəhbəri kimi fəaliyyətində də özünü göstərib. 1988-ci ildə Qazax Dövlət Dram Teatrının yenidən bərpa olunması ilə onun yaradıcılıq həyatında yeni səhifə açılıb. Teatrın aktyor truppasına qəbul edilən Saqif İskəndərov 2001-ci ilədək səhnədə aktyor kimi fəaliyyət göstərib. Bu, sadəcə bir aktyorun teatrda işlədiyi illər deyildi. Bu, müxtəlif xarakterlərin, müxtəlif talelərin, müxtəlif insan dünyalarının səhnədə canlandırıldığı zəngin bir yaradıcılıq dövrü idi.
Qazax teatrının səhnəsində 50-dən artıq tamaşada, əsasən baş rollarda çıxış edən aktyor müxtəlif janrlı əsərlərin qəhrəmanlarına səhnə həyatını bəxş edib. Bu obrazlar aktyorun sənət diapazonunun genişliyini, müxtəlif xarakterləri səhnə dili ilə ifadə etmək bacarığını bir daha göstərə bilib. Belə ki, Bəxtiyar Vahabzadənin “Dar ağacı”da İbn Tahir, Ş. Əliyevin “Molla Nəsrəddin və Əzrayıl”da Molla Nəsrəddin, G. Xuqayevin “Elburs evlənir”də Elburs, Orxan Kamalın “Yad qızı”da Məzhər bəy, İ. Qasımov və H. Seyidbəylinin “Sən nə üçün yaşayırsan”da Rüstəm, Nəcəf bəy Vəzirovun “Hacı Qənbər”də Hacı Qənbər, Mirzə Fətəli Axundzadənin “Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah”da Dərviş, S. S. Axundovun “Tamahkar”da Hacı Murad, Mehdi Hüseynin “Alov”da Fərhad Kamalov, H. Mirələmovun “Xəcalət”də Murad, Elçinin “Qatil”də Oğlan, İlyas Əfəndiyevin “Məhv olmuş gündəliklər”də Ədalət, Panço Pançevin “4 əkizlər”də Əkizlər, Karl Vitlingerin “Ulduzdan gələn adam”da Doktor Ştol, Anatoli Safronovun “Kişilərə inanmayın”da Kaltsov və başqa obrazları aktyorun yaradıcılıq palitrasının rəngarəng, bitgin obrazları silsiləsinə daxildir.
Bu obrazların hər biri özünəməxsus xarakter, psixoloji dərinlik və səhnə ifadəsi tələb edirdi. Aktyorun uğuru isə müxtəlif xarakterlər arasında özünü itirmədən hər bir obrazın daxili dünyasında özünü təqdim etmək bacarığı idi. Bu rolların hər biri ayrı-ayrı xarakter, psixologiya və səhnə həlli tələb edirdi. Məhz Saqif İskəndərovun aktyor kimi əsas üstünlüklərindən biri də müxtəlif səpkili obrazlara uyğunlaşmaq, onların daxili dünyasını açmaq və tamaşaçıya inandırıcı şəkildə təqdim etmək bacarığı olub.
Aktyor üçün hər yeni rol yeni bir həyat deməkdir. Bir tamaşada müdrik və xalqın sevimlisi Molla Nəsrəddini, digər tamaşada mürəkkəb xarakterli Hacı Qənbəri, başqa bir əsərdə isə dramatik taleli qəhrəmanı oynamaq aktyordan həm peşəkarlıq, həm də böyük daxili hazırlıq tələb edir. Saqif İskəndərovun səhnə fəaliyyətində də məhz bu çoxcəhətlilik diqqəti cəlb edir. Onun yaratdığı obrazlar arasında komik və satirik xarakterlər də, dramatik və faciəvi talelər də var. Bu baxımdan aktyorun yaradıcılığını yalnız müəyyən bir janr çərçivəsində təsəvvür etmək mümkün deyil. O, səhnənin müxtəlif üslub və ifadə imkanlarından yararlanaraq obrazlarını tamaşaçıya çatdırmağa çalışıb. Səhnədə uzun illər qazanılan təcrübə aktyora bir mühüm həqiqəti öyrədir: tamaşaçını inandırmaq üçün ilk növbədə obrazın özünə inanmaq lazımdır. Saqif İskəndərovun yaradıcılıq yolunda bu prinsipin xüsusi yeri var.
Saqif İskəndərovun yaradıcılıq fəaliyyəti teatr səhnəsi ilə məhdudlaşmayıb. O, televiziya və radio tamaşalarında da müxtəlif obrazlar yaradıb. Qısametrajlı televiziya filmi “Sevgililər”də Sevən oğlan, iki seriyalı “Qətl günü” filmində NKVD zabiti, “Zamanın faciəsi” filmində isə Raykom katibi obrazlarını canlandırıb. Azərbaycan Televiziyasında hazırlanan “Əbədiyyətə gedən yol” tamaşasında alman zabiti, “On iki stul” tamaşasında fotoqraf rollarını ifa edib. Bundan başqa, müxtəlif illərdə “Səhər görüşləri”, “Yarızarafat, yarıgerçək”, “Diqqət, məşq gedir”, “Hekayə axşamı”, “Kitab köşkü” kimi ədəbi-bədii verilişlərdə iştirak edib. Onun yaradıcılıq fəaliyyətində Azərbaycan Radiosunun da xüsusi yeri var. Radio üçün hazırlanan “Hər kəsin öz qanadı” və “Ürəklər qovuşanda” tamaşalarında baş rolları ifa edib. Beləliklə, Saqif İskəndərovun sənət yolu teatr, televiziya və radio yaradıcılığını birləşdirən çoxşaxəli fəaliyyət nümunəsidir.
2001-ci ildən Saqif İskəndərovun fəaliyyətində yeni və məsuliyyətli mərhələ başlayıb. O, Qazax Dövlət Dram Teatrının direktoru vəzifəsinə təyin olunub və 2023-cü ilədək, 22 il ərzində bu vəzifədə çalışıb. Teatr rəhbərliyi aktyorluqdan tamamilə fərqli məsuliyyət tələb edir. Burada söhbət yalnız bir tamaşadan və ya bir obrazdan getmir. Teatrın yaradıcılıq mühiti, kollektivin fəaliyyəti, repertuar, tamaşaçı ilə münasibətlər, gənc istedadların üzə çıxarılması və teatr ənənələrinin qorunması kimi çoxsaylı məsələlər rəhbərin üzərinə düşür. Saqif İskəndərovun üstünlüyü onda idi ki, o, teatrı kənardan deyil, səhnəni içindən tanıyırdı. Aktyor kimi keçdiyi uzun yol ona teatr kollektivinin yaradıcılıq dünyasını yaxından duymaq imkanı vermişdir.
Saqif İskəndərovun sənət fəaliyyəti aktyorluq və rəhbərliklə bitmir. O, rejissor kimi də öz yaradıcılıq imkanlarını sınayıb. Qazax Dövlət Dram Teatrında Elçinin “Qatil” və Ə. Orucoğlunun “Sonuncu seriya” tamaşalarına quruluş verib. Aktyor üçün rejissor kürsüsünə keçmək yaradıcılıq baxımından yeni məsuliyyətdir. Aktyor obrazın daxilində yaşayırsa, rejissor bütöv tamaşanın taleyinə cavabdeh olur. Səhnə quruluşunun ümumi ideyası, aktyor oyunu, mizansenlər, ritm və tamaşanın tamaşaçıya təsiri rejissor düşüncəsinin məhsuludur. Saqif İskəndərovun yaradıcılığında aktyor və rejissor baxışının bir araya gəlməsi onun teatr sənətini daha geniş müstəvidə dərk etdiyini göstərir. Quruluş verdiyi tamaşalar onun teatr sənətinə yalnız ifaçı mövqeyindən deyil, həm də rejissor baxışından yanaşdığını göstərir. Aktyorun səhnədə obraz yaratması ilə rejissorun bütöv tamaşanın bədii konsepsiyasını qurması fərqli yaradıcılıq məsuliyyətləri tələb edir. İskəndərovun fəaliyyətində bu iki istiqamət bir-birini tamamlayıb.
İllərlə davam edən sənət fəaliyyətinin dövlət və peşəkar qurumlar tərəfindən qiymətləndirilməsi də Saqif İskəndərovun yaradıcılıq yolunun mühüm məqamlarındandır. O, 2003 və 2005-ci illərdə Prezident mükafatına layiq görülüb. Müxtəlif illərdə fəxri fərmanlarla təltif olunub. 2010-cu ildən Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının üzvüdür. Bu təltiflər və peşəkar fəaliyyət onun uzun illər ərzində Azərbaycan teatrına verdiyi əməyin göstəricilərindən biri kimi qeyd oluna bilər.
Əsl sənətkarın ömrü yalnız yaşadığı illərlə ölçülmür. Onun ömrünü yaratdığı obrazlar, səhnədə söylədiyi sözlər, tamaşaçı yaddaşında qalan rollar və sənətə verdiyi töhfələr yaşadır. Saqif İskəndərovun səhnə yolu da belə bir ömrün salnaməsidir. Bu salnamənin hər səhifəsində bir obraz, hər obrazın arxasında bir zəhmət, hər zəhmətin arxasında isə teatra bağlılıq dayanır.
Səhnə dəyişir, tamaşalar bitir, pərdələr bağlanır. Ancaq bir teatrın səhnəsində aktyorun yaratdığı iz səhnədən kənarda da yaşayır və hər zaman xatırlanır.
Anar Ərtoğrul Burcəliyev
Teatrşünas-tənqidçi
