Həqiqət – reallığın subyektiv dərk edilməsi, ədalət və düzgünlük termininin sinonimidir. Ani düşüncədə “həqiqət ” subyektin hərəkətinə haqq qazandırır. O, həqiqətə uyğun gələn hər şeydir.
İnsan əldə etdiyi məlumatı təsdiqləmək, öyrəndiklərinin mahiyyətini, həqiqətini dərk etmək üçün müxtəlif vasitələrlə onun mənbəyinə can atır və ona yaxınlaşdıqca həqiqətin daha dərin qatları açılır. Kiçik mənbələrin kəşfi daha böyük mənbəyə yol aça bilir. Bu zaman fərqli dünyagörüşlərin, müasir dövrdə qloballaşan ideyaların qarşı-qarşıya gəlməsi qaçılmazdır. Bu isə əksər hallarda böyük mübahisələrə gətirib çıxarır. Neyləmək olar, qələm əhli üçün müxtəlif fikirlər, tənqidlər, təhqirlər və şər-böhtandan qaçmaq mümkünsüzdür. Bu, 100 il bundan əvvəl də belə olub, indi də belədir, belə görsənir ki, bu hal hələ onilliklər dövründə də davam edəcəkdir. Bu hal yalnız ədalətin tam hökm sürdüyü cəmiyyətdə öz həqiqi axarını tapacaqdır.
Bəs Ədalət özü nədir? Ədalət-mücərrəd mənalı sözlərdəndir. İnsanlar arasında mübahisəli məsələlərdə düzgün, qərəzsiz qərar verənlər ədalətli adlanırlar. Əxlaqi-hüquqi, hәmçinin sosial-siyasi şüur kateqoriyasına aiddir. Bu hal insanın hansı mədəniyyətə malik olduğunun göstəricisi də ola bilər. Mədəniyyət isə həm də hər bir insanın az və ya çox dərəcədə əldə etdiyi bilik və vərdişlər, ictimai və istehsalat həyatı, savad və tərbiyəsi, yaradıcılıq və mənəvi-əxlaqi fəallığıdır. Eyni zamanda, buraya insan tərəfindən yaradılmış sərvətlər, o cümlədən maddi-mənəvi sərvətlər də daxildir.
Demək, ədalətli olmaq üçün tək formalaşmış vərdiş və bacarıqlar kompleksi bəs etməz. İnsan bu halda həm həqətpərəst, düzgün, vicdanlı və… mədəniyyətli olmalıdır. Bütün bu keyfiyyətlərə sahib insanlar təbiətin xoşbəxt insanlarıdır. Bəzən özləri də bilmədən yaşamaq, yaratmaq, insanlara, cəmiyyətə xeyir gətirmək istəyi ilə bu xəzinəni əməllərində, fikirlərində – düşüncələrində daşıyırlar.
Bütün bunların qarşılaşdığımız hadisələrin analizinə böyük aidiyyatı vardır.
Ötən ayın sonunda Gəncədə “Azərbaycan Nəşriyyatları” İctimai Birliyinin (ANİB) təşəbbüsü və təşkilatçılığı, Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyəti, Gəncə Regional Mədəniyyət İdarəsi və Gəncə İctimai İştirakçılıq Məclisinin təşkilati dəstəyi ilə “Nizami Gəncəvi İli”nə həsr olunan I Gəncə Kitab Sərgisi keçirildi. Sərginin açılışında Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin rəhbərliyi, deputatlar, yazıçılar və kitabsevərlər iştirak etdilər. 3 gün davam edən sərgidə ölkənin 30-dan artıq nəşriyyatı və 10-dan çox kitab evi iştirak etdi. Sərgidə məşhur şair və yazıçıların iştirakı ilə təqdimatlar, imza mərasimləri, şeir gecələri, uşaqlar üçün nağıl saatları, rəssamların, müxtəlif sənət nümayəndələrinin əsərlərindən ibarət sərginin təşkili və bədii proqramlar keçirildi. Bir sözlə, Gəncə sakinləri eşidib, bildikləri, əsərlərini oxuduqları bir çox şair və yazıçılarla canlı təmasda ola bildilər. Bu, əlbəttə ki, təqdirəlayiq bir tədbir idi və çoxlu sayda sevindirici anlarla yadda qaldı.
Bunula belə Gəncənin adı ilə bağlanan Kitab Sərgisinin şəhərimizə nə kimi yeniliklər gətirdiyini və gələcəkdə də hansı yeniliklər gətirəcəyini bilmək istədik. Kitab Sərgisində Gəncəni təmsil edəcək yaradıcı insanlar kimlər olacaq, onların hansı əsərləri gəncəli oxuculara təqdim olunacaq, tədbirdə Bakıdan təşrif gətirmiş məşhurlar ilə birlikdə Gəncənin ədəbi mühitinin siması sayılan məşhurlardan kimlər biz yaradıcı insanları təmsil edəcəkdir? Bu haqda çoxlu sayda suallar mövcud idi, bununla belə, başçılıq etdiyim təhsil portalı üçün cavab almalı olduğumuz konkret insanları tapa bilmədik. Kimi dilləndirdiksə, hədə gəldi. Sizə cavab yazacağıq!
Onların nə yazacağını təsəvvürümə gətirirdim. Yaşadıq, gördük!
Əldə etdiyimiz məlumatları təsdiqləmək, öyrəndiklərimizin mahiyyətini, həqiqətini dərk etmək üçün müxtəlif vasitələrlə onun mənbəyinə can atdıqca və ona yaxınlaşdıqca həqiqətin daha dərin qatları açıldı. Kiçik mənbələrin kəşfi bu dəfə daha böyük mənbəyə yol açdı. Bu zaman fərqli dünyagörüşlərin, müasir dövrdə qloballaşan ideyaların qarşı-qarşıya gəlməsi isə qaçılmaz oldu.
Sərgi ilə bağlı bir çox müəmmaların aydınlaşdırılması cəhdi az qala fəlakətlə üzləşəcəkdi. Soruşduğumuz hər sözə görə hədələr, təhqirlər, nalayiq hərəkətlər-sanki, bu, kitab sərgisi deyildi, insanların söz soruşmaq haqqı yox imiş və Gəncənin simaları da elə bunlar imiş.Özlərini kitab sərgisinin elanlarnda “Gəncənin simaları” kimi təqdim edənlərin bəzilərinin sonda bacarıqlı olsalar belə, kobud, çürük təfəkkürlü, vətənpərvərlikdən və insanlıqdan uzaq hərəkətləri bizi dəhşətə gətirdi. Dövlət tədbirinin sona çatmasını gözləmək ümidilə müşahidəni davam etdirmək qərarına gəldik. Müşahidələr zamanı bir qrup insanın dövlət tədbirini öz maraqlarına tabe etdirməsinin şahidi olduq.
Gəncənin onlarla istedadlı yazarları onlara diqqət ayrılacağı ümidi ilə sərgiyə qatıldı. Əslində onlar heç yada düşmürdü, yalnız israrlı suallarımızdan çəkinib, onlara sərgidə öz kitablarını satışa qoymaq üçün bir masa ayrıldı. Ondan bir gün qabaq isə “Gəncə yazarlarına məlumat vermişik”deyə bildirən tədbir təşkilatçılarından biri- İmamverdi Vəliyevin sözlərinin həqiqiliyini dəqiqləşdirmək üçün Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Gəncə bölməsinin sədri Xəzangül Hüseynovaya da zəng vurmalı olduq -“Bizim bu haqda məlumatımız yoxdur” – deyə cavab verdi. Əgər Gəncənin heç bir məşhur siması təqdim olunmayacaqsa, bəs bu sərgi kimin üçün təşkil olunub ki?- sualımıza “Gəncənin yazarlarını nə vaxt insan yerinə qoyublar ki?” cavabını aldıq. Onu da bildirək ki, həmin İmamverdi Vəliyev həm də Gəncədə Maarif Evi İctimai Birliyinin sədri kimi özünü bizə təqdim etmişdi və müəllifi olduğum “Gəncə Vətən müharibəsində” kitabını təhqiramiz formada üstümüzə tullamışdı. Bu kitabda kimi və nəyi bəyənmirsiniz?- sualıma kitabxana işçilərinin gözü qarşısında “voobşe, siz kimsiniz e, bu şəhərdə” sualını da mənə o vermişdi. Əlbəttə ki, şəhərin yazarlarını tanımaqda çətinlik çəkdiyini anladığımdan sərgidə nələrin baş verəcəyini də ani olaraq təsəvürümə gətirməli oldum.
Sərginin Gəncə İctimai İştirakçılıq Məclisinin təşkilati dəstəyi ilə və “Nizami Gəncəvi İli”nə həsr olunduğunu elanlardan bildiyim üçün Məclisin ünvanda yerləşdirilmiş 055 250 93 39 nömrəli telefon nömrəsinə zəng etməli olduq. Ordan da bir dəqiq cavab almaq mümkün olmadı. Müxtəlif bəhanələrlə başdan eləməyə çalışdılar. “Tədbirdə canlı müsahibə verərik”- dedilər. Tədbirdə sualımıza ikrahla və kobudcasına “Siz məsələyə qərəzli yanaşırsınız, müsahibə verə bilmərik”- cavabını aldıq. Üstümüzə hücum etdilər, hədə gəldilər… – Get, nə istəyirsən yaz!
Bu davranışı tədbirin təşkilatçılarının başında duran Müzadil Həsənovdan da eşitdik.-“Mən sizi tanımıram, kim olduğunuzu bilmirəm və bu səbəbdön də müsahibə vermək niyyətim yoxdur”- bu da illər ərzində məni tanıyan bir insanın, sərgidə özünü xeyriyyəçi, tədbirin təşkilatçısı, sərgidə öz kitabının gurultulu təqdimatını keçirən Müzadil Həsənovun cavabı. Əlbəttə ki, digərləri kimi onu da ədalətli olmağa, mədəniyyətli olmağa çağırdıq, telefonu qapatdı və zənglərimizə cavab vermədi. Suallarımız yenə də cavabsız qaldı… Əslində verəcəyimiz sualların bir cavabı da yox idi. Gəncə üçün nə iş görülmüşdü ki, cavab da veriləydi.
Bütün bu hadisələrin nə üçün törədildiyini yalnız sərgidə anlaya bildik. Gəncənin yazarları hansısa bir mafiya ilə qarşılaşıb, bu qruplaşmanın üzvləri qorxulu insanlardır, ətraflarına yığışan insanlar çoxdur və hamı da elə bilir bu adamların bir işi-gücü yoxdur, oturublar Gəncə Maarif Evində, hamıya da pul paylayırlar… Əslində hamı bu həqiqətləri bilir və arından-abırından da qorxaraq, susur.
Gəncənin hörmətli bir yazarı ilə telefon danışığımızda o mənə “qardaşım, onlar bir mafiyadır, pulları çoxdur, özünü onlardan gözlə” deməyi də bizi dayandırmadı. Artıq bilirdim ki, bunlarda ali-ülvi heç bir şey yoxdur. Olsaydı, onlar Gəncənin yaradıcı insanlarına hörmətlə yanaşardılar. İnsanların illərlə çəkdiyi zəhmətə belə təhqiramiz münasibət bəsləməzdilər. Lakin, bunları yazarların öz vicdanına buraxırıq. Kim ləyaqətinin tapdalandığını düşünürsə, özü haqq səsini qaldıra bilər. Amma bu, o qədər də inandırıcı görsənmir. Onlar yalnız yazdıqlarında cəsurdurlar.
Sonrakı günlərdə mənim sərgi ilə bağlı paylaşımlara yazılan şərhlər heç bir çərçivəyə sığan bir iş olmadı. Gəncə Maarif Evinin təəssübkeşləri tərəfindən şər və böhtanlar, şəxsiyyət və ləyaqətimin alçaldılması, cəmiyyət qarşısında gözdən salınmaq üçün edilən cəhdlər! Onları ədalətə, mədəniyyətə, əxlaqlı olmağa dəvət etsək də, bir nəticə olmadı. Onu da qeyd edək ki, jurnalistin qarşıya qoyduğu məqsədlərə tam da olmasa, çatıldı. Özünü Gəncənin siması, müasir gənclik, yazar, hətta Qədim Gəncəli belə adlandıran şarlatan sürüsü həqiqətən də öz simalarını özləri bizə təqdim etdilər. Bizlərin on illərlə çəkdiyi zəhməti yerə vurmaq, heçə saymaq və bizi gözdən salmaqla onlar heç də erməni təəssübkeşlərindən geri qalmadılar. Əgər müasir gənclik belədirsə, vay Azərbaycanın halına! Sual olunur, siz kimə xidmət edirsiniz – erməni yazarlara, yoxsa vətənpərvərliyi və qəhrəmanlığı təbliğ edən milli, sağlam düşüncəli insanlara? Bu çürük təfəkkürlə hara doğru gedirsiniz, ağalarınız kimdir və sizləri kimlər maliyyələşdirir? Axı tanımadığınız insana, yaradıcılığından, həyat tərzindən, gördüyü işlərdən xəbərsiz olduğunuz insan barəsində belə əxlaqsız kəlmələri necə yazmaq olar? Əgər xəbərdarsınızsa,özünüzü görməməzliyə, arsız-abırsızlığa qoyursunuzsa, bu, ikiqat tərbiyəsizlik, əxlaqsızlıq, mənəviyyatsızlıqdır. Bu, şüurlu və məqsədyönlü şəkildə törədilən mənəvi terrordur!
İzahat verməli olduğum bir qurumda “Onları nə üçün məhkəməyə vermirik?” sualına belə cavab verdik- Onların əksəriyyəti cavandır. Onlara yazığım gəlir.Nə vaxtsa səhv etdiklərini anlayacaqlar.
Amma düşünürük-onların bir çoxu sağalmaz dərəcədə xəstə təfəkkürə malikdirlər. Sağalması illərlə çəkə bilər, Bəlkə də çox!..
Onu da qeyd edək ki, erməniliyin təbliği ilə məşğul olan dığa və axçilərlə bunların arasında heç bir fərq görülmür. Ermənilərin bizim əleyhimizə həyata keçirdikləri məqsədlər ilə bizlərə yazılan şər və böhtanların hansı məqsəd daşımasının arasında hansı fərqlər mövcuddur ki?
Ardı var…
P.S. Ardı yalnız ondan ibarətdir ki, Gəncə Regional Mədəniyyət İdarəsinin rəisi Vasif Cənnətov yazıçı-jurnalistin aşağılanması, təhqir olunması və onun gördükləri işlərin heçə endirilməsi üçün tabeçiliyində olan işçilərə müvafiq tapşırıqlar vermiş və sosial şəbəkədə yazıçıya qarşı təhqir kompaniyası aparılmışdır. Bunu təsvir etmək üçün qələm belə acizdir. Azərbaycanlıya və azərbaycançılığa, insanlığa yaraşmayan işlərdir, elə deyilmi?
Layiqli qiymətlərini və cəzalarını aldılar.
Ruhulla Zahidov, yazıçı-jurnalist.
Gəncə