Beynəlxalq hüquq prinsiplərinə əsasən istənilən dövlətin öz suveren ərazisində hərbi əməliyyat keçirməsi, yaxud cinayətkarları zərərsizləşdirməsi onun tam şəkildə müstəsna hüququdur. Bu hüquq beynəlxalq hüquqda və konvensiyalarda təsbit edilmişdir. Çünki belə olmasa həmin cinayətkarlar həm regional, həm də qlobal miqyasda təhlükə mənbəyinə çevrilə bilər. Hamımıza məlumdur ki, 44 günlük Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycan 30 il işğal altında olan torpaqlarını geri qaytararaq tarixi ədaləti bərpa edə bilmişdir.
Xüsusilə qeyd etmək yerinə düşər ki, beynəlxalq təşkilatların bu illər ərzində edə bilmədiklərini Azərbaycan Ordusu Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə qısa müddətdə gerçəkləşdirə bildi. Nəticə etibarilə, 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli bəyanatla Ermənistan höküməti təslim aktını imzaladı. Bəyanatın 4-cü bəndində Rusiya Federasiyasının sülhməramlı kontingenti erməni silahlı qüvvələrinin geri çəkilməsinə paralel olaraq yerləşdirilmiş,başqa sözlə, atəşkəsin imzalandığı gecə Rusiya sülhməramlıları Azərbaycan ərazisinə daxil olduqları zaman ona paralel olaraq erməni silahlıları Azərbaycan ərazisini tərk etməli idi. Ancaq nədənsə Ermənistan tərəfi qarşısına qoyulan və imzaladığı bəyanatı yerinə yetirməkdən bu gü də boyun qaçırır.
Hamımıza məlumdur ki, avqustun 3-də Rusiya sülhməramlı kontingentinin müvəqqəti yerləşdiyi Azərbaycan ərazisindəki qeyri-qanuni erməni silahlı dəstələrinin Azərbaycan Ordusu bölmələrinə qarşı törətdiyi terror-təxribatı nəticəsində əsgər Kazımov Anar Rüstəm oğlu şəhid olub. Azərbaycan Ordusunun həmin qanunsuz silahlı dəstələrə qarşı keçirdiyi “Qisas” cavab əməliyyatı nəticəsində Qırxqız yüksəkliyi, həmçinin Kiçik Qafqaz dağ silsiləsinin Qarabağ silsiləsi boyu Sarıbaba və bir sıra başqa yüksəkliklər nəzarətə götürülüb. Buradan belə aydın olur ki, üçtərəfli razılaşmanın şərtini Rusiya və Ermənistan tərəfi pozur. Nəzərə almaq lazımdır ki, Rusiya vasitəçi və təminatçı ölkə kimi bu müddəanın həyata keçməsinə məsuliyyət daşıyır. Rusiya hərbçilərinin müvəqqəti yerləşdiyi Azərbaycan ərazisində ermənilərin qanunsuz silahlı dəstələrinin qalması və ya onların yenidən formalaşdırılması da noyabrın 10-da imzalanan kapituliyasiya aktının ruhuna və müddəalarına ziddir. Əslində sülhməramlıların mandatına uyğun olaraq fəaliyyət göstərməməsi səbəbindən ermənilərin qanunsuz silahlı dəstələri yaranır və Ermənistan hərbçiləri Azərbaycan ərazisində hələ də qalmaqdadırlar. Biri qanunsuz hərbi birləşmə, o biri isə işğalçı olduğu üçün Azərbaycan Ordusunun onların hər ikisinə qarşı hərbi əməliyyatlar keçirmək hüququ var. Bu baxımdan, onlar Azərbaycan torpaqlarında qaldıqları müddətdə “Qisas” əməliyyatına oxşar tədbirlərin keçiriləcəyi istisna edilmir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev məlum sənədin 4-cü bəndinin icra edilməməsi ilə bağlı etirazını maraqlı tərəflərə və beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə çatdırmış və lazımi mesajları göndərərək Azərbaycan tərəfinin qəti mövqeyini bildirmişdir. Bundan sonra Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan öz aləmində bu maddədən doğan tələbin icrasını təhrif edərək bildirmişdi ki, Ermənistan silahlı qüvvələri Azərbaycan ərazisindən çıxarılacaq, Qarabağa hərbi xidmət üçün erməni çağrışçı göndərilməyəcək, ancaq “özünümüdafiə qüvvəsi qalacaq”, “bu birləşməyə çağırışlar keçiriləcək, habelə müqavilə əsasında könüllülər cəlb olunacaq”. Əslində bu məsələyə yeni don geyindirməkdən başqa bir şey deyil. Bu dəfə ona “Qarabağdakı ermənilərin yaratdığı özünümüdafiə qüvvəsi” və “könüllülərdən ibarət dəstə” adını verirlər. Bu sayaq adlanma bütün hallarda Azərbaycan ərazisində qanunsuz silahlı birləşmə saxlamaq cəhdi, yaxud rəsmi İrəvanın imzaladığı kapitulyasiya aktının şərtlərinə əməl etməməsidir.
Müzəffər Azərbaycan Ordsunun Qarabağdakı qanunsuz erməni silahlı dəstələrinə vurduğu sarsıdıcı zərbələr Ermənistan üçün böyük dərs, eyni zamanda son xəbərdarlıq olmalıdır. Qüdrətli Azərbaycan Ordusu bugünkü qisas əməliyyatları ilə bir daha göstərdi ki, suveren ərazilərimizdə terrorun, separatçılığın kökü nəyin bahasına olursa-olsun, qətiyyətlə kəsiləcək. Azərbaycan dövləti iki ildir ki, proseslərə səbr və təmkinlə yanaşıb, məsələni dinc yolla, danışıqlar masasında həll etməyə çalışıb. Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev dəfələrlə bəyan edib ki, biz bölgədə yeni müharibə istəmirik. Amma təəssüf ki, rəsmi İrəvan bu xəbərdarlıqlardan nəticə çıxarmadı. Azərbaycan dövləti bu günkü antiterror əməliyyatları ilə sübut etdi ki, bizim səbrimiz tükənməz deyil”. Bugün bütün dünya, beynəlxalq təşkilatlar Ermənistana ciddi təzyiqlər göstərməlidir. Ermənistan üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməyə məcbur edilməldir. Azərbaycan bölgədə yeni müharibənin, hərbi qarşıdurmanın qəti əleyhinədir. Ölkəmiz Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülhə və təhlükəsizliyə nail olmaq istəyir. Son proseslər isə göstərir ki, sülhə mane olmaq istəyən yeganə qüvvə Ermənistandır.
Ümumi vəziyyəti təsvir edən Cənab Prezident İlham Əliyev daim çıxışlarında bildirir ki, Ermənistan hakimiyyəti Qarabağda yaşayan ermənilərə öz təsir imkanlarını itirir. Bu bir həqiqətdir. Əksinə, Azərbaycan hakimiyyəti öz təsir imkanlarını artırır. Bu isə reallıqdır. Şübhəsiz ki, bu reallıq son nəticədə hər qarış ərazimizdə Azərbaycan dövlətinin suveren hüquqlarının təmin olunması reallığına gətirib çıxaracaq. Bunu Ermənistan hakimiyyəti başa düşmürsə, erməni xalqı bunu yaxşı anlamalıdır. Onlar ya Azərbyacan dövlətinin qanunlarına tabe olmalı, ya da ərazilərimizi tərk edərək revanşist qüvvələrlə dolu hökümətlərinə qayıtmalıdırlar. Ermənilər bütün bu baş verən hadisələrdən xüsusilə qisas əməliyyatından yaxşı və düzgün nəticə çıxarmalıdırlar.
Azərbaycan dünyada və regionda sülhün və sabitliyin hökm sürdüyü nöqtədir. Bu bizim böyük mədəniyyətə sahib olan məsləyimiz və müstəqi dövlət siyasətimizdir. Bunu pozmaq heç bir dövlətin, xüsusən də Ermənistanın gücündə deyil. Cəhd göstərənlərə isə Cənab Prezidentimizin bir mesajı kifayətdir: “Dəmir yumruq yerindədir!”. Bax əsl reallıq budur!
Azad Bayramov,
ADAU-da kafedra müdiri, Filosof, ADAU-nun professoru.
