Hüseyn Cavid şəxsiyyəti və ədəbi irsi belə heç kimlə müqayisə edilə bilməz !!!
Hüseyn Cavid kimi bir səxsiyyəti kimlərləsə müqayisə etmək onun sənətkarlığının, fəlsəfi təfəkkürünün və bədii orijinallığının məntiqi nəticəsi olaraq yolverilməzdir.
Ədəbiyyatda müxtəlif sənətkarları müqayisə etmək mümkündür. Lakin Hüseyn Cavid elə bir yaradıcı şəxsiyyətdir ki, onun sənət dünyası hər zaman özünəməxsusluğu ilə seçilir. O, eyni zamanda şair, dramaturq, filosof və humanist idi. Bu xüsusiyyətlərin hamısını eyni dərəcədə yüksək sənətkarlıqla birləşdirən yazıçı Azərbaycan ədəbiyyatında yoxdur. Onun yaradıcılığı nə tam şəkildə Avropa romantizminə, nə Şərq klassiklərinə, nə də Azərbaycan romantiklərinə tam bənzəyir. Cavid hər iki mədəniyyətin ən qiymətli xüsusiyyətlərini özündə birləşdirərək tamamilə yeni və orijinal bədii sistem yaratmışdır. Bundan başqa, onun əsərlərinin mövzuları zaman keçdikcə aktuallığını itirmir. Əksinə, müharibə, hakimiyyət, mənəviyyat, insan azadlığı və vicdan problemləri bu gün də dünya üçün mühüm məsələlərdir. Bu isə Cavid yaradıcılığının əbədiliyini sübut edən əsas amillərdəndir.
Hüseyn Cavid yaradıcılığı Azərbaycan romantizminin zirvəsi və milli dramaturgiyanın ən böyük simalarından biri hesab edilir. Onun yaradıcılığı yalnız filoloji baxımdan deyil, həm də fəlsəfə, estetika, tarix, dinşünaslıq və mədəniyyətşünaslıq aspektlərindən geniş şəkildə araşdırılır. Cavidin əsərləri müxtəlif dillərə tərcümə edilmiş, dünyanın bir sıra ölkələrində tədqiq olunmuş və səhnələşdirilmişdir. Bu fakt onun yaradıcılığının beynəlxalq əhəmiyyət daşıdığının parlaq göstəricisidir.
Hüseyn Cavid Azərbaycan ədəbiyyatının ən qüdrətli söz ustalarından biridir. Onun yaratdığı bədii-fəlsəfi dünya, insan sevgisi, yüksək humanizmi, zəngin poetik dili və dərin dramaturgiyası Cavid əfəndini təkcə milli deyil, ümumbəşəri miqyasda böyük sənətkara çevirir. Hüseyn Cavid kimi bir səxsiyyəti kimlərləsə müqayisə etmək onun sənətkarlığının, fəlsəfi təfəkkürünün və bədii orijinallığının məntiqi nəticəsi olaraq yolverilməzdir. O, özünəməxsus yaradıcılıq məktəbi yaratmış, Azərbaycan ədəbiyyatını dünya mədəniyyəti səviyyəsinə yüksəldən nadir şəxsiyyətlərdən biri olmuşdur. Hüseyn Cavidin əsərləri bu gün də insanı düşündürür, mənəvi kamilliyə çağırır və gələcək nəsillər üçün qiymətli ideya-mənəvi irs olaraq yaşayır.
Müqayisəyə gəlməyəcək bir formada kimi kimə bənzətdiyinizə yaxşı baxın !!! Ayıb deyil ??
Anar Ərtoğrul Burcəliyev,
teatrşünas-tənqidçi
