Gəncə Dövlət Milli Dram Teatrının
Tamaşası haqqında
Azərbaycan xalqının son yüzillik tarixində ən şərəfli səhifələrdən biri 44 günlük Vətən müharibəsidir. Bu müharibə yalnız hərbi qələbə deyil, həm də milli ruhun, vətən sevgisinin, şəhidlik zirvəsinin və xalq–ordu birliyinin təntənəsi kimi yaddaşlara həkk olundu. Məhz belə bir tarixi zəfərin bədii-estetik düşüncədə yaşadılması müasir Azərbaycan ədəbiyyatının və teatr sənətinin qarşısında duran mühüm vəzifələrdəndir. Gənc yazar Vaqif Əmiraslan tərəfindən qələmə alınan “Gülüstan” pyesi də bu missiyanı uğurla həyata keçirən səhnə əsərlərindəndir.“Gülüstan” yalnız bir pyes deyil, o, müharibənin ağrılarını, qəhrəmanlığını, insan talelərini və qələbə sevincini özündə birləşdirən dramatik sənət nümunəsidir. Əsərin əsas üstünlüklərindən biri onun real həyat hadisələri üzərində qurulmasıdır. Müəllif döyüş meydanında yaşanan həqiqətləri pafossuz, süni qəhrəmanlıqdan uzaq, canlı insan taleləri fonunda təqdim etməyə nail olub. Bu baxımdan “Gülüstan” müasir Azərbaycan dramaturgiyasında Vətən müharibəsinə həsr olunan diqqətçəkən əsərlərdən biri hesab edilə bilər.
Pyesdə hadisələr Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda aparılan mübarizə fonunda inkişaf edir. Müəllif obrazların daxili dünyasını açmaqla müharibənin yalnız cəbhədə deyil, insanların ruhunda da yaşandığını göstərir. Əsərdə şəhid analarının ağrısı, qazilərin mənəvi gücü, əsgərlərin vətən sevgisi və xalqın bir amal ətrafında birləşməsi yüksək emosional təsir vasitəsilə təqdim olunur. Müəllifin dili sadə və təsirlidir; dialoqlarda həyatilik hiss olunur. Bu da tamaşaçını hadisələrin içinə çəkərək onu emosional baxımdan əsərlə həmahəng bir formada bağlaya bilir. Təbii ki, burada həm də “Gülüstan” adının seçilməsi də rəmzi məna daşıyır. Azərbaycan tarixində “Gülüstan” adı həm milli yaddaş, həm də tarixi faciə və mübarizə ilə assosiasiya olunur. Tarixi Gülüstan müqaviləsi Azərbaycan torpaqlarının parçalanmasının başlanğıcı olmuşdur. Gülüstan qalası isə Qarabağ tarixinin mühüm simvollarından biri kimi tanınır. Müəllif bu adı seçməklə həm tarixə işarə edir, həm də bugünkü Zəfərin tarixi ədalətsizliyə verilən cavab olduğunu bir daha vurğulayır.
Əsərin səhnə təcəssümü də xüsusi olaraq maraq doğurur. Pyesin quruluşçu rejissoru Fuad Cavadzadə, quruluşçu rəssamı Mirzə Mehdi Hüseynov, bəstəkarı Svetlana Hüseynova, xoreoqrafı Sənan Cavadov, döyüş səhnələrinin qurulması üzrə məsləhətçisi isə Vətən müharibəsinin iştirakçısı, teatrın rejissoru Şahmar Məmmədovdur.Qeyd etmək lazımdır ki, səhnə həlli müasir teatr estetikasına uyğun qurulmuşdur. Tamaşada işıq, musiqi və plastik həll bir-birini tamamlayaraq dramatik atmosfer yaradır.
Vaqif Əmiraslanın qələmə aldığı “Gülüstan” pyesinin tamaşasının əsas uğurlarından biri onun tamaşaçı ilə emosional bağ qura bilməsidir. Tamaşanı izləyən hər bir insan burada özünü, öz ağrısını, öz qürurunu görür. Çünki bu əsər xalqın yaşadığı gerçək tarixdən doğub. Əsərdə vətənpərvərlik hissi təbliğat xarakteri daşımır, əksinə obrazların taleyi və insan münasibətləri üzərindən təbii şəkildə təqdim olunur. Bu isə tamaşanın təsir gücünü daha da artırmış olur.
Müasir dövrdə gənc yazarların milli mövzulara müraciət etməsi olduqca əhəmiyyətlidir. Vaqif Əmiraslan “Gülüstan” əsəri ilə göstərir ki, yeni nəsil müəlliflər Azərbaycan xalqının qəhrəmanlıq tarixini bədii düşüncə vasitəsilə gələcək nəsillərə çatdırmaq iqtidarındadırlar. Onun əsərində yalnız müharibə deyil, həm də insanın mənəvi gücü, vətənə bağlılığı və milli kimliyi ön plana çıxır.“Gülüstan” həm dramaturji məziyyətləri, həm də səhnə həlli baxımından müasir Azərbaycan teatrında mühüm hadisə hesab oluna bilər. Bu əsər 44 günlük Vətən müharibəsinin ruhunu yaşadan, şəhidlərimizin xatirəsini ucaldan və gələcək nəsillərə vətən sevgisi aşılayan sənət nümunəsidir. “Gülüstan” bir daha sübut edir ki, teatr yalnız əyləncə vasitəsi deyil, həm də xalqın yaddaşını yaşadan, tarixini qoruyan və milli ruhunu formalaşdıran böyük bir mənəvi gücdür.
Pyesində diqqət çəkən əsas obrazlardan biri İlqar Həşimovdur. Bu obraz tamaşanın ideya yükünü daşıyan, Vətən müharibəsinin ruhunu, Azərbaycan əsgərinin mənəvi dünyasını və xalqın qələbə əzmini özündə birləşdirən simvollardan biri kimi təqdim olunur. İlqar Həşimov yalnız konkret bir insan obrazı deyil, o, müasir Azərbaycan gəncinin ümumiləşdirilmiş və bədii şəkildə ideallaşdırılmış xarakteridir. Bu obrazı aktyorlar kiçik İlqar – Rəvan Alıyev vəböyük İlqar – Emil Salmanov ifa edirlər. İlqar Həşimov obrazının ən mühüm xüsusiyyəti onun vətənə bağlılığıdır. İlqar üçün Vətən sadəcə torpaq anlayışı deyil; bu məfhum onun kimliyi, mənəvi borcu və həyat amalına çevrilmişdir. O, müharibəyə doğma torpaqların azadlığı naminə gedir. Bu cəhət obrazı daha real və inandırıcı edir. Tamaşa boyu İlqarın daxili dünyasında baş verən mənəvi dəyişikliklər, onun qərarları və hadisələrə münasibəti tamaşaçıya müharibənin insan taleyində yaratdığı psixoloji ağırlığı hiss etdirir.İlqar Həşimov obrazında müəllif Azərbaycan əsgərinin xarakterik keyfiyyətlərini ümumiləşdirib. O, qorxunu dəf etməyi bacaran, məsuliyyət hissi yüksək olan, döyüş yoldaşlarına sədaqətli və ailəsinə bağlı bir gənc olaraq təqdim edilir. Obrazın gücü onun pafoslu çıxışlarında deyil, davranışlarında və mənəvi möhkəmliyində üzə çıxır. Müəllif İlqarı süni qəhrəman kimi deyil, daxilən ağrı çəkən, amma iradəsini itirməyən canlı insan kimi təqdim edir. Bu xüsusiyyət tamaşaçının obrazla emosional bağ qurmasına imkan yaradır.İlqarın psixoloji portreti xüsusilə döyüş səhnələrində və ailə ilə bağlı epizodlarda daha dərindən açılır. O, bir tərəfdən əsgər borcunu yerinə yetirən döyüşçüdürsə, digər tərəfdən anasının, ailəsinin qayğısını düşünən həssas bir övladdır. Bu ikili xətt obrazı daha canlı və dramatik edir. Müharibə şəraitində insanın həm vətəndaş, həm övlad, həm də döyüşçü kimi yaşadığı daxili qarşıdurmalar İlqarın xarakterində səhnədən aydın görünür. Aktyorun ifasında obrazın mühüm cəhətlərindən biri də onun mənəvi liderlik keyfiyyətidir. İlqar ətrafındakı insanlara ruh verən, çətin məqamlarda onları mübarizəyə səsləyən bir xarakterdir. O, təkcə silahla deyil, sözü və davranışı ilə də mübarizə aparır. Bu baxımdan İlqar Həşimov obrazı aktyor Emil Salmanovun ifasında kollektiv qəhrəmanlıq ideyasının daşıyıcısıdır. Tamaşada onun timsalında Azərbaycan əsgərinin yalnız fiziki gücü deyil, mənəvi üstünlüyü də nümayiş etdirilir.
Pyesində diqqət çəkən qadın obrazlarından biri İlqarın sevgilisi Dilguşədir. Bu obraz tamaşada yalnız sevgi xəttini tamamlayan bir personaj deyil, həm də müharibə dövründə Azərbaycan qadınının mənəvi gücünü, sədaqətini və daxili dözümünü ifadə edən bədii simvoldur. Dilguşə obrazı vasitəsilə müəllif savaşın yalnız cəbhədə deyil, insanların duyğularında və talelərində yaşandığını göstərir.Dilguşənin xarakterində ilk diqqət çəkən xüsusiyyət onun saf və səmimi sevgisidir. O, İlqara yalnız bir aşiq kimi deyil, Vətən uğrunda mübarizə aparan bir insan kimi bağlıdır. Bu sevgi şəxsi hisslərdən daha böyük məna qazanır və vətənpərvərlik duyğusu ilə birləşir. Müəllif Dilguşə obrazını sentimental və zəif qadın kimi təqdim etmir. O, müharibənin ağrılarını yaşayan, ayrılığın iztirabını hiss edən, lakin daxilən sınmayan Azərbaycan qadınının təcəssümüdür. Bu obrazı aktrisalar kiçik Dilqgşə – Aysu Kəngərli və böyük Dilguşə – Zeynəb İsmayılovaifa edirlər.Tamaşa boyu Dilguşənin emosional vəziyyəti müxtəlif mərhələlərdən keçir: sevinc, nigarançılıq, həsrət, qorxu və ümid. Bu hisslər obrazı canlı və psixoloji baxımdan dolğun edir. Dilguşənin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri sədaqətidir.
Obrazın dramaturji funksiyası da olduqca əhəmiyyətlidir. Dilguşə tamaşada yalnız romantik xəttin iştirakçısı deyil, İlqar obrazının daxili dünyasını açan əsas vasitələrdən biridir. İlqarın insan kimi həssas tərəfləri, gələcəyə dair arzuları və mənəvi bağlılığı məhz Dilguşə ilə münasibətlərində daha aydın görünür. Beləliklə, Dilguşə obrazı İlqarın qəhrəmanlıq xəttini tamamlayaraq onu daha insani və emosional göstərir.Xüsusilə ayrılıq səhnəsində və İlqarla dialoqlarında aktrisa Zeynəb İsmayılovanın ifasında Dilguşənin hisslərinin dərinliyi aydın şəkildə hiss olunur. Bu səhnələr tamaşanın lirizmini gücləndirən əsas məqamlardandır.Səhnə həllində aktrisanın ifası da obrazın təsir gücünü artırır. Mimika, baxışlar, səs tonu və pauzalar Dilguşənin daxili gərginliyini tamaşaçıya çatdırır. Obrazın emosional yükü yalnız sözlərdə deyil, səhnə plastikasında və davranış detalında da özünü göstərir. Bu isə Dilguşəni yadda qalan və təsirli qadın obrazına çevirə bilir.
Tarix müəlliməsi obrazı əsərin ideya istiqamətini müəyyənləşdirən mühüm personajlardan biridir. Bu obraz tamaşada yalnız bir müəllim kimi deyil, xalqın tarixi yaddaşını, milli şüurunu və mənəvi irsini yaşadan ziyalı siması kimi təqdim olunur. Müəllif Tarix müəlliməsinin timsalında Azərbaycan ziyalısının cəmiyyət qarşısındakı məsuliyyətini, gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda yetişməsindəki rolunu və tarixlə müasirlik arasındakı mənəvi körpünü göstərməyə çalışır.Tarix müəlliməsi obrazının əsas xüsusiyyəti onun milli yaddaşa bağlılığıdır. O, keçmişi sadəcə faktlar toplusu kimi təqdim etmir; tarix onun üçün xalqın taleyi, yaddaşı və gələcəyidir. Bu obrazı Respublikanın Əməkdar artisti Kəmalə Məmmədova ifa edir. Aktrisanın ifasında müəllimənin nitqləri və davranışları göstərir ki, tarix insanın kimliyini müəyyən edən əsas mənəvi dayaqlardan biridir. O, gənclərə yalnız hadisələri öyrətmir, həm də onları milli ruhda düşünməyə çağırır. Bu baxımdan Tarix müəlliməsi obrazı ideoloji və mənəvi yük daşıyan bir xarakter olaraq təqdim edilir.
Təsirli və ideya baxımından ən yaddaqalan obrazlardan biri də Gülüstan ana obrazıdır. Bu obraz tamaşanın emosional və mənəvi mərkəzində dayanır. Gülüstan ana yalnız bir ailənin anası deyil, o, Vətən uğrunda övladlarını qurban verən Azərbaycan analarının ümumiləşdirilmiş bədii simvoludur. Müəllif bu obraz vasitəsilə ana məhəbbətinin müqəddəsliyini, xalqın mənəvi gücünü və Vətən sevgisinin ailə dəyərləri ilə necə vəhdət təşkil etdiyini yüksək bədii ustalıqla təqdim edir.Gülüstan ana obrazının əsas xüsusiyyəti onun mənəvi möhkəmliyidir. O, müharibənin bütün ağrılarını yaşayan bir anadır. Aktrisa Zülfiyyə Əliyevanın ifasında Gülüstan ana obrazı Azərbaycan qadınının milli xarakteri kimi aydın şəkildə əks olunur. O, ailə bağlarına sadiq, mərhəmətli, dözümlü və mənəvi cəhətdən güclü qadındır. Obrazın nitqi və emosional ifadə tərzi də diqqətəlayiqdir. Gülüstan ananın danışığında sadəlik və səmimiyyət üstünlük təşkil edir. Həmçinin Gülüstan ana obrazının dramaturji funksiyası çoxşaxəlidir. O, tamaşada həm emosional xətti gücləndirir, həm də əsas ideyanın — Vətən uğrunda mübarizənin müqəddəsliyinin daşıyıcısına çevrilir. Səhnə təcəssümündə aktrisanın ifası obrazın emosional təsirini daha da artırır. Mimika, səs tonu, daxili həyəcanın davranışa çevrilməsi və səhnə plastikasındakı təbiilik Gülüstan ananın xarakterini daha canlı göstərməyə müvəffəq olur.
Dədə Qorqud obrazı əsərin ən dərin fəlsəfi və simvolik qatını təşkil edən mühüm obrazlardan biridir. Bu obraz tamaşada yalnız folklor personajı kimi deyil, xalqın milli yaddaşının, mənəvi köklərinin və tarixi davamlılığının rəmzi kimi təqdim olunur. Müəllif Dədə Qorqud vasitəsilə keçmişlə bu günü birləşdirir, qədim türk qəhrəmanlıq ruhunun müasir Azərbaycan əsgərinin mənəviyyatında yaşadığını göstərir.Dədə Qorqud obrazının əsas funksiyası tamaşanın ideya-fəlsəfi istiqamətini müəyyənləşdirməkdir. O, hadisələrin birbaşa iştirakçısından daha çox mənəvi müşahidəçi və hikmət daşıyıcısı kimi çıxış edir. Tamaşada Dədə Qorqudun varlığı zaman anlayışını genişləndirir; keçmiş, bu gün və gələcək arasında mənəvi körpü yaradır.Müəllif bununla göstərir ki, Vətən uğrunda mübarizə yalnız bu günün savaşı deyil, əsrlərdən gələn milli iradənin davamıdır. Respublikanın Əməkdar artisti Novruz Cəfərovun ifasında Dədə Qorqud tamaşada hadisələrə emosional deyil, dərin tarixi və mənəvi baxışla yanaşır. Onun nitqlərində xalqın əsrlər boyu qazandığı həyat təcrübəsi, milli əxlaq və mənəvi dəyərlər əks olunur. O, qəhrəmanlara yalnız yol göstərmir, həm də onların daxilindəki milli ruhu oyadır. Bu baxımdan Dədə Qorqud obrazı mənəvi rəhbər funksiyası daşıyır.Dədə Qorqud obrazı tamaşada mənəvi zaman anlayışını da dəyişir. O, sanki əsrlərin içindən gələn bir səsdir. Onun varlığı göstərir ki, Azərbaycan xalqının taleyi ayrı-ayrı dövrlərdə dəyişsə də, milli ruh dəyişməyib. Qədim oğuz elinin qəhrəmanlıq ənənəsi bu gün də yaşayır və Vətən müharibəsində öz təcəssümünü tapır. Məhz bu baxımdan müəllif bu obraz vasitəsilə tarixi ardıcıllıq və mənəvi davamlılıq ideyasını da ön plana çəkir.Aktyorun ifasında eləcə də Dədə Qorqud obrazının mühüm tərəflərindən biri onun milli birliyi təcəssüm etdirməsidir.Aktyor ifa çalarları ilə Dədə Qorqud obrazını yüksək bədii-fəlsəfi məna daşıyan, milli yaddaşı və mənəvi kökləri təcəssüm etdirən monumental obraz olaraq təqdim edə bilir.
Qeyd etməliyəm ki, Ata obrazı Respublikanın Əməkdar artisti Ramiz Vəliyevin ifasında övladına olan sevgisini yüksək emosional ifadələrlə deyil, davranışları, baxışları və məsuliyyət hissi ilə göstərir. Bu cəhət obrazı həyatiliyə yaxınlaşdırır. Ata obrazında vətənpərvərlik hissi xüsusi yer tutur. O, övladının Vətən uğrunda döyüşməsini qürurla qarşılayır. Yarımçıq qalmış Vətən sevdalı nisgilin qəhrəmanına çevrilən oğlunu hər zaman qürurlandırmağa və döyüşə səsləyir.Səhnə təcəssümündə aktyor oyunu obrazın təsir gücünü daha da artırır. Aktyorun mimikası, səs tonu və daxili gərginliyi ifadə edən pauzaları Ata obrazının emosional qatlarını açmağa kömək edir. Xüsusilə səssiz səhnələrdə obrazın daxili ağrısı və qüruru daha qabarıq hiss olunur. Müəllif Ata obrazı vasitəsilə həm də kişi ləyaqəti anlayışını ön plana çıxarır. O, çətinlik qarşısında sınmayan, ailəsini qoruyan və mənəvi möhkəmliyini itirməyən xarakter olaraq təqdim edilir.
Pyesində məktəb səhnəsində diqqəti çəkən şagird obrazları əsərin əsas ideyasını daşıyan mühüm qəhrəmanlar kimi təqdim olunur. Bu obrazlar vasitəsilə müəllif gənc nəslin milli düşüncəsini, vətənə münasibətini və mənəvi keyfiyyətlərini göstərməyə çalışır. Səhnə quruluşunda vətənpərvərlik hissi şagirdləri doğma torpağa bağlı, xalqın taleyinə biganə olmayan gənclər kimi təqdim edir. Həmçinin tarixi yaddaşa hörmət surətlərin nə qədər xalqın keçmişinə və tarixi hadisələrə maraq göstərdiklərini bariz şəkildə təqdim edir. Bu, onların milli kimliklərini dərk etməsinə də bilavasitə kömək edir. Bu baxımdan aktrisalar Mayan Hüseynova və Səma Əlizadənin səhnədə ifaları maraqla qarşılanır. Mənəvi saflıq və səmimiyyət üzərində təqdim edilən hər iki obraz saf düşüncəli, dürüst və ədalət nümunəsi olaraq təqdim edilir. Onlar böyüklərin səhvlərindən nəticə çıxarmağa çalışan yeni nəslin nümayəndələridir. Bu obrazlar tamaşaçıda milli ruhun güclənməsinə, vətənə sevginin formalaşmasına və tarixə marağın artmasına təsiri gücləndirmiş olur.
Pyesində erməni surətləri əsərin konflikt xəttinin formalaşmasında mühüm yer tutur. Bu obrazlar yalnız qarşı tərəfi təmsil edən personajlar kimi deyil, həm də müharibənin mahiyyətini, işğalçılıq siyasətini və insan faciəsini göstərən dramaturji vasitə kimi təqdim olunur. Müəllif erməni surətlərini birtərəfli nifrət obyektinə çevirməkdən daha çox, onları müharibənin yaratdığı mənəvi deformasiyanın daşıyıcıları kimi təqdim etməyə çalışır. Bu yanaşma tamaşanın bədii və psixoloji dərinliyini daha da artırmış olur. Erməni surətlərinin əsas xüsusiyyəti onların daxili ziddiyyətlər fonunda təqdim edilməsidir. Onlar işğalçılıq ideologiyasının təsiri altında formalaşmış xarakterlərdir.
Pyesdə erməni (Hayk – aktyor Samir Abbasov, Andranik – aktyor Elnur Abbasov, Levon – aktyor Zaur Əhmədov, Anna – aktrisa Zəminə Cəfərova və Lilit – aktrisa Sevinc Hüseynova)surətləri yalnız siyasi və hərbi düşmən funksiyası daşımır, həm də tarixi yanlışlığın simvoluna çevrilir. Onların mövqeyi və davranışı vasitəsilə müəllif Qarabağ münaqişəsinin mahiyyətini, işğal siyasətinin yaratdığı faciələri tamaşaçıya daha geniş formada çatdırır. Bu baxımdan erməni obrazları tamaşada tarixi və ideoloji yük daşıyan personajlar olaraq təqdim edilir.
Vaqif Əmiraslanın “Gülüstan” pyesində Azərbaycan əsgərləri obrazları əsərin əsas ideya xəttini daşıyan aparıcı surətlərdir. Bu obrazlar yalnız müharibədə iştirak edən döyüşçülər deyil, həm də xalqın milli ruhunun, vətənpərvərlik hissinin və mənəvi iradəsinin bədii təcəssümüdür. Müəllif Azərbaycan əsgərlərini fərdi xarakter xüsusiyyətləri ilə təqdim etsə də, onların hamısını birləşdirən əsas xüsusiyyət Vətən sevgisi və torpağa bağlılıqdır. Bu baxımdan əsgər surətləri kollektiv qəhrəman obrazı funksiyasını daşıyır.Azərbaycan əsgərlərinin ən mühüm xüsusiyyəti onların mənəvi gücüdür. Tamaşada onlar yalnız silahlı döyüşçü kimi deyil, yüksək mənəviyyata malik insanlar kimi təqdim olunurlar. Əsgərlər(aktyorlar Şahmar Məmmədov, Ruslan Hüseynov, Fərid Vəliyev, Ceyhun Qurbanov, Elmir Məmmədov, Ümid Orucov və Rauf Hüseynov)torpaq uğrunda döyüşməyi şəxsi vəzifə deyil, milli və mənəvi borc hesab edirlər. Onların davranışlarında qorxudan çox qətiyyət, ümidsizlikdən çox inam hiss olunur. Bu cəhət tamaşanın qəhrəmanlıq ruhunu gücləndirir. Müəllif əsgər obrazlarını ideallaşdırsa da, onları həyatdan uzaq qəhrəmanlar kimi təqdim etmir. Əksinə, onların daxilindəki psixoloji gərginlik, ölüm qorxusu, ailə həsrəti və gələcəklə bağlı düşüncələr də göstərilir. Bu xüsusiyyət obrazları canlı və inandırıcı edir. Tamaşaçı onların yalnız qəhrəmanlığını deyil, insan kimi yaşadıqları ağrıları da hiss edir. Bu isə əsərin emosional təsir gücünü artırır.
Pyesdə müəllif tərəfindən Azərbaycan əsgərlərinin psixoloji portreti də dərindetallarla işlənmişdir. Müharibənin ağır şəraiti onların xarakterində müxtəlif hisslər yaradır: həyəcan, nisgil, qürur, ümid və qətiyyət. Müəllif bu emosional vəziyyətləri təbii şəkildə təqdim edir. Əsgərlər bəzən zarafat edir, gələcəkdən danışır, ailələrini xatırlayır, lakin bütün bunların arxasında ölüm təhlükəsi dayanır. Bu ziddiyyət tamaşanın dramatizmini gücləndirir.
Müəllif əsgər obrazları vasitəsilə həm də qələbənin mənəvi əsaslarını göstərir. Burada qələbə yalnız hərbi güclə deyil, ruh yüksəkliyi, vətən sevgisi və milli birliklə əldə olunur. Azərbaycan əsgərləri tamaşada mənəvi üstünlüyün daşıyıcısı kimi təqdim edilirlər. Bu xüsusiyyət onları əsərin ən təsirli və yadda qalan surətlərinə çevirir.
Vaqif Əmiraslanın “Gülüstan” pyesinin səhnə təcəssümündə rejissor quruluşu tamaşanın ideya-bədii yükünün tamaşaçıya çatdırılmasında maraqla izlənilir. Rejissor əsərin yalnız mətnini səhnəyə köçürməklə kifayətlənmir, eyni zamanda onun daxili ritmini, emosional atmosferini və fəlsəfi məzmununu teatr dili vasitəsilə açmağa çalışır. Bu baxımdan tamaşanın quruluşu müasir Azərbaycan teatr estetikasının və milli qəhrəmanlıq dramaturgiyasının uğurlu sintezlərindən biri kimi diqqəti cəlb edir.
Musiqi tərtibatı rejissor konsepsiyasının vacib hissəsidir. Tamaşada istifadə olunan musiqilər bəstəkar – Svetlana Hüseynova tərəfindən hadisələrin emosional yükünü tamamlayır və səhnə atmosferini gücləndirir. Qəhrəmanlıq ruhunu ifadə edən ritmik musiqilər döyüş səhnələrinə dinamika verir, lirizm və həsrət hissi daşıyan melodiyalar isə ailə və sevgi səhnələrinin emosional təsirini artırır.
Səhnə təcəssümündə rəssam işi tamaşanın emosional atmosferini, ideya yükünü və vizual yaddaşını formalaşdıran əsas komponentlərdən biridir. Səhnə tərtibatı yalnız dekor funksiyası daşımır, həm də əsərin fəlsəfi məzmununu vizual dillə ifadə edən mühüm dramaturji vasitəyə çevrilir. Bu baxımdan tamaşanın quruluşçu rəssamı Mirzə Mehdi Hüseynovun səhnə tərtibatı tamaşanın ümumi bədii konsepsiyasının ayrılmaz hissəsi kimi çıxış edir.Rəssam quruluşunun əsas uğurlarından biri məkanın simvolik və real qatlar arasında balanslı şəkildə qurulmasıdır. Səhnədəki məkan həlli həm müharibə reallığını, həm də mənəvi-emosional atmosferi ifadə edir. Döyüş səhnələrində sərt, qırıq və dinamik formalar üstünlük təşkil edirsə, ailə və lirik səhnələrdə daha yumşaq, səliqəli və emosional kompozisiyalar diqqət çəkir. Bu kontrast tamaşanın ideya xəttini vizual baxımdan gücləndirir.
Nəticə etibarilə, “Gülüstan” pyesi güclü dramaturji materiala malik, çoxqatlı konflikt sistemi üzərində qurulmuş və milli-mənəvi ideyanı ön plana çıxaran uğurlu səhnə əsəridir. Əsərin bədii nəticəsi göstərir ki, Vətən müharibəsi yalnız hərbi qələbə deyil, həm də milli yaddaşın, mənəvi gücün və xalq birliyinin təntənəsidir. Bu baxımdan Vaqif Əmiraslanın qələmə aldığı “Gülüstan” pyesi müasir Azərbaycan teatrında qəhrəmanlıq dramaturgiyasının mühüm nümunələrindən biri kimi dəyərləndirilə bilər.
Anar Ərtoğrul Burcəliyev
Teatrşünas-tənqidçi
