Düşünəcəklər ki, jurnalistdir, yazıb şantaj edir. Hədə gələcəklər – “xalam oğluna deyərəm başını əzər, bibim oğluna deyərəm səsini kəsər, əmim oğluna deyərəm tutub soxar səni dama”…

Bunların o qədər vəzifədə adamı var ki, hətta jurnalist olsaq belə səsimizi çıxartmağa cürət etmirik. Amma, day bezmişik, bu birinci hal deyildir və bir çox həkimlərin əlindən insanlar cana yığılıb artıq.

 Bu hadisə əməlli-başlı araşdırılmalı, hüquqi qiymət verilməlidir. Çünki… ortada insan sağlamlığı, hətta insan həyatı var!

Başımıza bir iş gəlib- bir neçə gün bundan əvvəl qızım Nərmin Zahidova Gəncə şəhər 2 nömrəli şəhər poliklinikasına gözündəki dözülməz ağrılar və şiş ilə bağlı müraciət edib. Həkim – Mehruzə Kərimova adlı bir oftalmoloq onu müayinə edib, dərmanlar yazıb, bir günlük bülleten üçün (guya ki, baş həkimə verəcəkmiş) 20-30 manat da pul istəyib. Verəcəkmiş, amma.. qızımda o qədər pul olmayıb. Fikirləşib ki, dərmanları alsın. Beləcə xəstə-xəstə gedib işə. Vəziyyəti lap ağırlaşıb. İndi yataq xəstəsidir. Səhhəti çox təhlükəli bir həddə çatıb. Məcbur olub dünən Gəncə Göz Xəstəxanasına yollandıq. Orada da müayinə aparıldı, əvvəlki həkimin səhv diaqnoz qoyulduğu ortaya çıxdı. İndi də onlar bir torba dərman və iynə yazıblar, qızım da onları qəbul edir.

Sabahı səbirsizliklə gözləyirik – xəstəxana açılar-açılmaz kəsdirəcəyik oranın qapısını. Təkrar müayinəyə də etibar etmək olmaz. Bir də gördün növbəti həkim də bu iki həmkarının səhvini tutdu və resept yazıb göndərdi tanış aptekçilərin birinin üstünə.

İndi bütün bunları yaza-yaza düşünürük:- kimə müraciət edək, kimə inanaq, kimdən əsl həkim etikası umaq. Başımız da çıxmır ki, bir qərara gələk.

Özümüzdən heç nə yazmayacağıq. Bu dəfə belə hadisələrlə bağlı mütəxəssis sözündən sitatlar gətirəcəyik. Qoy digər insanlar da belə şeylər ilə qarşılaşdığı təqdirdə maariflənsinlər. Diqqətlə oxuyun, bu nə vaxtsa sizə lazım olacaq. Lazımi sözlər qara şriftlə verilib və yalnız diqqətə çatdırılması üçün nəzərdə tutulub.

Həkim – ali tibb təhsili olan, bu sahədə əldə etdiyi bilik və bacarıqlarını insanların xəstəliklərinin müalicəsinə, insan sağlamlığının qorunması və saxlanılmasına həsr edən insandır.

Həkim səhvi – həkimin və ya hər hansı digər tibb işçisinin peşə fəaliyyəti zamanı bilmədən səhv etməsi. Səhlənkarlıq buna aid deyil.

Tibbi səhvlər təcrübəsiz həkimlər və tibb bacıları, yeni prosedurlar və ya təcili yardımla əlaqələndirilir. Yanlış diaqnoz, doğuş zədələri, dərman istifadəsi xətaları, anesteziya xətaları, əməliyyat xətalarını buna misal gətirmək olar. Zəif ünsiyyət (istər öz dilində, istər tibbi turistlər üçün, istərsə də başqa bir dildə), səhv sənədlər, qeyri-qanuni əlyazma, orfoqrafik səhvlər, dərman adlarının bənzərliyi də buna səbəb ola bilər. Tibbi səhvlərin böyük əksəriyyəti nasaz sistemlər və pis təcrübə və ya səriştəsiz təcrübə ilə müqayisədə zəif hazırlanmış proseslərin nəticəsidir.

Vəkil Qulam İsmayılzadənin Hüquqi Yardım səhifəsindən

Həkim səhlənkarlığına görə məsuliyyət

Son zamanlar həkim səhlənkarlığı ilə bağlı məhkəmələrdə mülki və cinayət işlərinin sayı xeyli dərəcədə artmışdır.

Vəziyyət elə gətirmişdir ki, xəstəxanaya müraciət etdiyiniz zaman həmişə lazimi tibbi yardımın ala biləcəyinizə əmin ola bilmirsiniz.

Həkim səhlankarlığı tibbi işçi tərəfindən qərəzli şəkildə öz üzərinə düşən vəzifələrin icra edilməməsinə görə ona müraciət edən şəxsin zərər yetirilməsidir. Həkim səhlənkarığı yalnız həkimin səhfindən ibarət deyil, həmçiin həkimin xəstə ilə bağlı lazımi tibbi prosedurları həyata keçirməməsindən, xəstəni vaxtında müayinə etməməsindən və onu xəstəxanaya yerləşdirməməməsindən ibarətdir.

Həkim işində yol verdiyi səhlənkarlığına görə hansı məsuliyyətə cəlb oluna bilər?

Həkim işində yol verdiyi səhlənkarlığına görə müəssisə daxili intizam, mülki və cinayət məsuliyyətinə cəlb edilə bilər.

Həkimlərin sahlankarlıqlarının bəziləri bunlardır:

Həkim xəstənin şikayətlərinə diqqətsiz yanaşır ki, bu da səhv diaqnoza və səmərəsiz müalicəyə səbəb olur.

Reabilitasiya dövründə həkim xəstənin vəziyyətinə diqqətsiz yanaşır və bu da xəstənin səhətində ağırlaşmalara və ya xəstəliyin təkrarlanmasına səbəb olur.

Həkim tibb sirrini yayır  və ya tibbi etikanı güdmür.

Müalicə müəyyən edilmiş müalicə müddətindən əvvəl başa çatdırıldığl üçün ağırlaşdırıcı fəsadlara səbəb olur.

İstənilən həkim peşəkar vəzifələri müəyyən edilmiş bir vəzifəli şəxsdir. Əgər həkim tərəfindən qəbul edilmiş qərar xəstənin səhhətinə ciddi zərər vurmuş və ya onun ölümünə səbəb olmuşsa bu cinayət tərkibinin əmələ gəlməsi üçün əsas ola bilər. 

Lakin həkimin səhlənkarlığının sübuta yetirilməsi üçün dəqiq səbəbli əlaqə olmaldır, çünki qeyri-müəyyənlik olduğu halda tibbi heyət məsuliyyətdən azad olur bu halda baş vermiş hadisə tibbi risk kimi qiymətləndirilir.

Həkim səhlənkarlığlna görə cinayət məsuliyyəti

Həkim işində baş vermiş səhlənkarlığa görə Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin 314-cü maddəsi ilə məsuliyyət daşıyır:

314.1. Səhlənkarlıq, yəni vəzifəli şəxsin işə vicdansız və ya laqeyd münasibəti nəticəsində öz xidməti vəzifəsini yerinə yetirməməsi və ya lazımi qaydada yerinə yetirməməzliyi və ya hüquqi şəxslərin hüquqlarına və qanuni mənafelərinə və ya dövlətin və ya cəmiyyətin qanunla qorunan mənafelərinə mühüm zərər vurulmasına səbəb olduqda:

1500  manatdan 3000 manatadək miqdarda cərimə və ya 240 saatdan 460 saatadək ictimai işlər və ya 2 ilədək müddətə islah işləri və ya 2 ilədək müddətə azadlığın məhdudlaşdırılması və ya 6 ayadək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır.

314.2. Eyni əməllər ehtiyatsızlıqdan zərərçəkmiş şəxsin ölümünə və ya digər ağır nəticələrə səbəb olduqda:

2 ildən 5 ilədək müddətə azadlığın məhdudlaşdırılması və ya 5 ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır.

314.3. Məcəllənin 314.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş əməllər ehtiyatsızlıqdan 2 və daha çox şəxsin ölümünə səbəb olduqda:

3 ildən 7 ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır.

Praktik misal:

Mama-ginekoloq tərəfindən “Qeysəriyyə əməliyyatının” vaxtında aparılmaması səbəbindən körpənin ölümü:

Hamilə qadın xəstəxanaya “dölyanı mayenin axması” ilə bağlı müraciət etmişdir. Növbətçi həkim “dölyanı mayenin axması” faktını qeydə alsa da dölün ürəkdöyüntüsünü müəyyən edə bilməmişdir. UZİ vasitsəi ilə dölün ürəkdöyüntüsünü müəyyən etmək mümkün olmuşdur – 102 zərbə dəqiqədə. Bütün protokollara əsasən qadın təxirəsalınmadan “Qeysəriyə əməliyyatı” edilməli olduğu halda həkim bunu etməmiş və bu 37 həftəlik uşağın ölümünə səbəb olmuşdur.

Məhkəmə istintaqı zamanı vaxtında “Qeysəriyyə əməliyyatı” etməmiş şəxsi təqsirli hesab edilərək AR Cinayət Məcəlləsinin 314.2-ci maddəsi 2 il müddətində azadlıqdan məhrumetmə cəzası almışdır.

Həkim səhlənkarlığına görə müavinat

Həkim işində yol verdiyi səhlənkarlığa görə cinayət məsuliyyəti ilə yanaşı mülkü məsuliyyətə də cəlb oluna bilər.

Mülki məsuliyyət dedikdə həkimin səhlənkarklığl nəticəsində xəstəyə vurduğu maddi və mənəvi zərərə görə, həmçinin xəstə öldüyü təqdirdə onun ailə üzvlərinə mənəvi zərərə görə kompensasiyanın ödənilməsi nəzərdə tutulur.

Mülki məsuliyyət Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin aşağıda sadalanan maddələrində öz əksini tapmışdır

Maddə 21. Zərərin əvəzinin ödənilməsi

21.1. Zərərin əvəzinin ödənilməsini tələb etmək hüququna malik olan şəxs ona vurulmuş zərərin əvəzinin tam ödənilməsini tələb edə bilər, bu şərtlə ki, qanunda və ya müqavilədə zərərin əvəzinin daha az miqdarda ödənilməsi nəzərdə tutulmasın.

21.2. Zərər dedikdə, hüququ pozulmuş şəxsin pozulmuş hüququnu bərpa etmək üçün çəkdiyi və ya çəkməli olduğu xərclər, əmlakından məhrum olması və ya əmlakının zədələnməsi (real zərər), habelə hüququ pozulmasaydı, həmin şəxsin adi mülki dövriyyə şəraitində əldə edəcəyi gəlirlər (əldən çıxmış fayda) başa düşülür.

21.3. Zərərin əvəzinin ödənilməsi ilə bağlı tələbin həcminin müəyyənləşdirilməsi zamanı zərərçəkənin, onun işçisinin və qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş hallarda üçüncü şəxslərin davranışının zərərin yaranmasına və artmasına hansı həcmdə şərait yaratması nəzərə alınmalıdır.

Maddə 1118. Sağlamlığı pozmaqla vurulmuş zərərin əvəzinin ödənilməsi həcmi və xarakteri

1118.1. Fiziki şəxsə xəsarət yetirilərkən və ya onun sağlamlığı başqa şəkildə pozularkən zərərçəkənin malik olduğu, yaxud yəqin ki, malik ola biləcəyi və itirdiyi qazancın (gəlirin), habelə sağlamlığının pozulması ilə bağlı əlavə çəkdiyi xərclərin, o cümlədən müalicəyə, əlavə qidalanmaya, dava-dərman alınmasına, protezləşdirməyə, başqasının qulluğuna, sanatoriya-kurort müalicəsinə, xüsusi nəqliyyat vasitələri əldə edilməsinə, başqa peşəyə hazırlanmaya çəkdiyi xərclərinin əvəzi ödənilir, bu şərtlə ki, zərərçəkənin həmin yardım və qulluq növlərinə möhtac olduğu və bunları pulsuz almaq hüququnun olmadığı müəyyənləşdirilsin.

Maddə 1127. Dəfn xərclərinin əvəzinin ödənilməsi 

Zərəçəkənin ölümü nəticəsində dəyən zərər üçün məsuliyyət daşıyan şəxslər dəfn xərclərini çəkmiş şəxsə həmin xərclərin əvəzini ödəməlidirlər. Bu xərcləri çəkmiş fiziki şəxsin dəfn üçün aldığı müavinət zərərin əvəzinin ödənilməsi hesabına daxil edilmir.

Həkimin səhvinə görə klinika məsuliyyət daşıyır?

Vurulmuş zərərə görə kompensasiya həkimdən səvai onun işlədiyi klinikadan da tələb edilə bilinər. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 1099.1-ci maddəsində qeyd edilmişdir ki, hüquqi və ya fiziki şəxs öz işçisinin törətdiyi mülki hüquq pozuntusu (delikt) üçün məsuliyyət daşıyır və əmək (qulluq, mənsəb) vəzifələrinin icrası zamanı işçisinin vurduğu zərərin əvəzini ödəməlidir.

Misal üçün: Uğursuz plastik əməliyyat nəticəsində şəxsə dəymiş ziyanı şəxs həm plastik xirurqdan həm də ki, onun əmək müqaviləsi üzrə işlədiyi klinikadan tələb edə bilər.

Qeyd etmək lazımdır ki, tibb müəssisələri ilə istənilən hüquqi mübahisələr çox mürəkkəbdir  bu səbəbdən xəstənin və ya onun nümayəndələrinin maraqlarını məhkəmələrdə təmsil edə biləcək vəkil tələb ediliir.